Dodatni wynik testu HPV może wywołać niepokój, ale sam w sobie nie oznacza raka. HPV to bardzo częsty wirus, który zwykle nie daje objawów i jest samoistnie eliminowany przez organizm. Wyjaśniam, co oznacza zakażenie, jak dochodzi do transmisji, jakie zmiany powinny skłonić do wizyty u lekarza oraz jak wyglądają badania i profilaktyka w Polsce.
HPV zwykle nie powoduje objawów, ale wymaga rozsądnej profilaktyki
- HPV to grupa ponad 200 typów wirusów brodawczaka ludzkiego.
- Większość zakażeń znika samoistnie w ciągu 1-2 lat.
- Typy niskiego ryzyka mogą powodować brodawki i kłykciny kończyste.
- Przetrwałe zakażenie typem wysokiego ryzyka może prowadzić do zmian przedrakowych i nowotworów.
- Najlepszą ochronę zapewniają szczepienie, prezerwatywy i regularny skrining.
HPV, czyli co to właściwie jest
HPV to skrót od angielskiej nazwy Human Papillomavirus, czyli wirusa brodawczaka ludzkiego. Nie jest to jeden konkretny wirus, lecz duża grupa różnych typów, które mogą zakażać skórę oraz błony śluzowe, między innymi okolice narządów płciowych, odbytu i gardła.
Nie wszystkie typy HPV są równie groźne. Jedne wywołują głównie brodawki, inne mogą przez lata powodować nieprawidłowe zmiany w komórkach. Najważniejsze dla oceny ryzyka jest rozróżnienie typów niskiego i wysokiego ryzyka onkologicznego. Termin „onkogenny” oznacza taki, który w określonych warunkach może sprzyjać rozwojowi nowotworu.
| Rodzaj HPV | Co może powodować | Co to oznacza |
|---|---|---|
| Typy niskiego ryzyka | Brodawki skórne, brodawki narządów płciowych i kłykciny kończyste | Zwykle nie prowadzą do raka |
| Typy wysokiego ryzyka | Zmiany przedrakowe i niektóre nowotwory | Największe znaczenie ma zakażenie, które utrzymuje się przez dłuższy czas |
Szczególną uwagę zwraca się na typy HPV 16 i HPV 18, które należą do najważniejszych przyczyn raka szyjki macicy. Zakażenie nimi nadal nie jest równoznaczne z chorobą nowotworową. Ryzyko wiąże się przede wszystkim z przetrwałym zakażeniem i brakiem kontroli ginekologicznej.
Jak dochodzi do zakażenia HPV
Do zakażenia dochodzi głównie podczas bliskiego kontaktu skóra do skóry, zwłaszcza w czasie seksu waginalnego, analnego lub oralnego. Wirus może przenosić się także wtedy, gdy osoba zakażona nie ma żadnych zmian ani innych widocznych objawów.
- Prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie chroni całkowicie, ponieważ nie zasłania całej skóry okolic intymnych.
- Do transmisji może dojść również podczas kontaktów bez penetracji, jeśli występuje kontakt błon śluzowych lub skóry.
- HPV może pozostawać niewykryty przez długi czas, dlatego wynik nie pozwala określić, kiedy ani od kogo doszło do zakażenia.
- Rozpoznanie HPV nie jest dowodem zdrady. Zakażenie może ujawnić się wiele miesięcy lub lat po kontakcie.
W praktyce najbardziej szkodliwe jest myślenie, że HPV dotyczy wyłącznie osób często zmieniających partnerów. Wirus jest tak powszechny, że może zakazić się nim także osoba pozostająca w jednym związku. Znacznie więcej mówi o ryzyku regularna profilaktyka niż próba odtworzenia historii zakażenia.
Objawy HPV i zmiany, których nie należy ignorować
Najczęściej zakażenie przebiega bezobjawowo. Organizm zwykle radzi sobie z wirusem sam, dlatego wiele osób nigdy nie dowiaduje się, że miało kontakt z HPV. Brak objawów nie wyklucza jednak zakażenia typem wysokiego ryzyka.
Brodawki i kłykciny kończyste
Typy niskiego ryzyka mogą powodować miękkie, cieliste lub różowawe narośla w okolicy sromu, pochwy, prącia, moszny albo odbytu. Zmiany bywają pojedyncze lub tworzą skupiska przypominające kalafior. Mogą swędzieć, krwawić po podrażnieniu albo powodować dyskomfort, ale czasami nie dają żadnych dolegliwości.
Nie każda zmiana w okolicy intymnej jest jednak brodawką HPV. Bolesny, zaczerwieniony i ropny guzek może bardziej przypominać czyraka intymnego niż kłykcinę. Wygląd zmiany nie zawsze wystarcza do rozpoznania, dlatego nie polecam samodzielnego przypalania ani stosowania preparatów na brodawki przeznaczonych do skóry dłoni lub stóp.
Objawy wymagające konsultacji
Zmiany przedrakowe szyjki macicy zazwyczaj nie powodują żadnych dolegliwości. Konsultacji ginekologicznej wymagają między innymi krwawienia po stosunku lub między miesiączkami, nietypowa wydzielina, ból podczas współżycia oraz każda zmiana, która rośnie, krwawi albo nie znika.
Przy HPV związanym z gardłem lub innymi okolicami mogą pojawić się przewlekła chrypka, ból przy połykaniu albo powiększenie węzłów chłonnych. Takie objawy mają wiele możliwych przyczyn, ale jeśli utrzymują się dłużej niż 2-3 tygodnie, warto skonsultować je z lekarzem.
Jak wykrywa się HPV
Nie istnieje jedno uniwersalne badanie, które wykrywa każdy typ HPV w całym organizmie. Test dobiera się do miejsca zakażenia i objawów. W Polsce największe znaczenie ma test HPV HR z genotypowaniem, wykonywany z wymazu z szyjki macicy.
| Badanie | Co pokazuje | Najważniejsze ograniczenie |
|---|---|---|
| Test HPV HR | Obecność materiału genetycznego wysokoonkogennych typów wirusa | Nie mówi samodzielnie, czy powstały zmiany komórkowe |
| Cytologia LBC | Wygląd komórek pobranych z szyjki macicy | Nie wykrywa bezpośrednio samego wirusa |
| Kolposkopia i biopsja | Ocena podejrzanych obszarów i ich budowy mikroskopowej | Wykonuje się je po wskazaniach, a nie rutynowo każdej osobie |
W ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy kobiety w wieku 25-64 lata mogą wykonać bezpłatny test HPV HR. Przy wyniku ujemnym kolejne badanie zwykle planuje się po 5 latach, natomiast przy wyniku dodatnim z tej samej próbki wykonuje się cytologię na podłożu płynnym. Dalsze decyzje zależą między innymi od wykrytego typu wirusa i obrazu cytologicznego.
Dodatni wynik oznacza wykrycie wirusa, a nie raka. Czasem zakażenie jest przejściowe i znika bez leczenia. Najczęstszy błąd polega na zignorowaniu wyniku albo przeciwnie, na traktowaniu go jak ostatecznej diagnozy. Prawidłowe postępowanie to odebranie wyniku u ginekologa i przestrzeganie zaleconego terminu kontroli.
U mężczyzn nie prowadzi się powszechnego, rutynowego skriningu HPV. Nie ma też zatwierdzonego testu przesiewowego z jamy ustnej lub gardła. Widoczne zmiany w okolicy prącia, odbytu albo gardła powinien ocenić lekarz odpowiedniej specjalności.
Co można zrobić po zakażeniu i jak się chronić
Leczenie zależy od tego, co wywołał wirus
Nie ma leku, który usuwałby samą infekcję HPV z organizmu. Leczy się natomiast jej skutki, czyli kłykciny, zmiany przedrakowe lub nowotwory. W zależności od miejsca i rozległości zmian lekarz może zaproponować między innymi krioterapię, leczenie miejscowe, zabieg chirurgiczny, laser albo usunięcie zmienionej tkanki.
Nie warto kupować przypadkowych preparatów z internetu ani próbować wycinać zmian w domu. Preparaty z kwasami bezpieczne dla zrogowaciałej skóry mogą poważnie uszkodzić błony śluzowe. Rozsądniejsza jest szybka konsultacja u ginekologa, dermatologa-wenerologa, urologa lub proktologa.
Przeczytaj również: Ocet jabłkowy - fakty i mity. Co naprawdę daje?
Szczepienie ma sens także jako działanie wyprzedzające
Szczepionka przeciw HPV zapobiega zakażeniom typami objętymi preparatem, ale nie leczy już istniejącej infekcji. Największą skuteczność daje przed rozpoczęciem współżycia, dlatego w Polsce powszechny bezpłatny program obejmuje dziewczęta i chłopców po ukończeniu 9 lat do ukończenia 14. W tym wieku stosuje się zwykle 2 dawki w odstępie od 5 do 13 miesięcy.
Osoby rozpoczynające szczepienie w wieku 15 lat lub później zazwyczaj otrzymują 3 dawki w schemacie 0, 1 i 6 miesięcy. U dorosłych decyzję warto omówić indywidualnie z lekarzem, ponieważ szczepienie może nadal chronić przed typami, z którymi dana osoba nie miała kontaktu.
- Nie odkładaj badań przesiewowych po szczepieniu.
- Stosuj prezerwatywy, szczególnie przy nowych kontaktach seksualnych.
- Nie pal tytoniu, ponieważ palenie sprzyja utrzymywaniu się niektórych zakażeń i pogarsza zdrowie szyjki macicy.
- Podczas ciąży szczepienie zwykle się odracza, natomiast karmienie piersią nie jest samo w sobie przeciwwskazaniem.
Najważniejsza decyzja po rozpoznaniu HPV
HPV jest częstym zakażeniem, z którym organizm najczęściej radzi sobie bez trwałych następstw. Największe znaczenie ma nie sam fakt kontaktu z wirusem, lecz to, czy zakażenie utrzymuje się oraz czy pacjent wykonuje zalecone kontrole.
Jeżeli masz dodatni wynik, nie panikuj i nie próbuj leczyć się na własną rękę. Umów konsultację, sprawdź zalecany termin kontroli i korzystaj ze szczepień oraz badań przesiewowych, bo właśnie te działania realnie zmniejszają ryzyko poważnych powikłań.
